انسان، حیوانی سلطه‌گر

سلطه‌گری به نظر من مفهومیه که با آغاز خودآگاهی انسان شکل گرفته. منظورم از سلطه‌گری، زورگویی یا جاه طلبی فردی نیست. منظورم نوع اجتماعی و سازمان یافته اونه. شاید لغت هژمونی رو بشه به کار برد. البته هژمونی تا حدی بار سیاسی داره ولی مگه نه اینکه انسان حیوانی سیاسی‌ست؟

دیشب داشتم کتابی راجع به انواع سازمان‌ها و ساز و کار سازمان میخوندم و ناگهان متوجه شدم اغلب مفاهیم اجتماعی که به دست بشر ساخته شده به نوعی ابزار سلطه بوده. اغلب رو هم از این بابت که مثال نقضی توی ذهنم باشه که صرفا از روی محافظه‌کاری میگم. از مفاهیم قهری‌تر مثل حکومت و دولت و حزب گرفته تا مفاهیم لطیف‌تری مثل دین، اخلاق، فرهنگ و قانون. یا گاهی مثل دموکراسی این تصور رو بوجود میارن که ما بر آن‌ها سلطه داریم و نه برعکس. یاد دیالوگ کوین اسپیسی توی فیلم Usual Suspects افتادم که میگفت: بزرگترین حقه‌ای که شیطان زده این بوده که دنیا رو قانع کرده که وجود نداره.

بی‌راه نیست اگه بگیم انسان از ابتدای پیدایشش به دنبال سلطه و سلطه‌گری بوده. نگاهی به رابطه قوی و ضعیف در طول تاریخ میتونه سندی برای این ادعا باشه. وقتی به گذشته دقیق شیم می‌بینیم مرز سلطه‌گر و تحت سلطه روشن‌تر بود. اما امروز با پیدایش سازمان‌ها این مرز از همیشه نامشخص‌تر شده و در پیچیدگی روابط اجتماعی خودش رو پنهان کرده. هر انسانی نه تنها تحت سلطه‌ست بلکه به نوعی ابزار سلطه هم هست.

سازمان‌ها امروز برای افزایش بهره‌وری مشاغل رو بیش از حد ساده، بی‌معنی و تکراری کردن که باعث مشکلات عدیده‌ای روی نیروی کار میشه. برای مثال کارِ کارگری که در کارخانه تنها نقش بستن پیچ یا سفت کردن مهره‌ای رو داره از بهره‌وری بسیار بالایی برخورداره ولی در نهایت موجب تحلیل روانی و شخصیتی فرد میشه. اساسا روح انسان در سازمان نادیده گرفته میشه. حتی در مواردی هم که توجه به روح داریم هدف افزایش بهره‌وریه. چند روز پیش بحث این مسئله بود که اخیرا مطالعاتی انجام شده که کارمندان اخلاق‌گرا کارایی بیشتری دارن و در نتیجه به سازمان‌ها توصیه میکرد در راستای افزایش بهره‌وری سعی در افزایش اخلاقیات در محیط کار کنید. اما آیا خود این کار غیراخلاقی نیست؟

نکته دیگه‌ای که مطرح میشه اینه که خیلی از ابزار سلطه اساسا زندگی انسان رو بهتر کردن. من به طور کل منکر این قضیه نیستم اما مشکل برای من اینجاست که وقتی گروهی چیره میشن اون‌ها هستن که مفاهیم رو ارزش‌گذاری میکنن. فرض کنید گروهی یک نوعی خاص از فرهنگ رو ترویج بده و وقتی این فرهنگ پذیرفته شد مسلط بر مردم بشه. حالا از این به بعد این گروه فرهنگ گذار و مسلط هستن که ارزش‌ها رو تعریف میکنن. داریوش آشوری همین مسئله رو اینطوری بیان میکنه که میگه آنچه گروه حاکم میگه به شکل عقل سلیم در میاد و زیر دستان اون رو بخشی از نظم طبیعی جهان خواهند دونست. نگاهی به دموکراسی، دین یا حتی اخلاقیات به عنوان نمونه به ما نشون میده که چطور ارزش‌ها توسط ابزار سلطه باز تعریف شدن.

4 نظر در “انسان، حیوانی سلطه‌گر

  • اسفند ۳۰, ۱۳۹۵ در ۱:۵۱ ق.ظ
    پیوند یکتا

    درود بر شما باتوجه به اینکه در قسمت تماس نتونستم چیزی پیدا کنم تصمیم گرفتم تو نظرات بگم.
    مدت زیادی بود که نوشته های کسی به دلم ننشته بود تو هیچ سبکی حالا دلیلش میتونه منفی نگری و سخت گیری بیش از حد من باشه ولی مطالب شما عجیب به دلم نشست. کاملا میشه ابعاد وسیع تفکرتون و خلاقیتتون رو حس کرد. زنده باد.

    پاسخ
    • اسفند ۳۰, ۱۳۹۵ در ۲:۴۴ ق.ظ
      پیوند یکتا

      خیلی ممنون از شما بابت اظهار لطفی که نسبت به من دارید. ضمنا حق با شما بود صفحه تماس هم مشکل داشت که اصلاح کردم.

      پاسخ
  • فروردین ۱۳, ۱۳۹۶ در ۷:۳۶ ب.ظ
    پیوند یکتا

    جالب و خیلی درست گفتی، چون همه ی این علوم مدیریت و اگر بخوای فکر کنی به نوعی هدفشون مدیریت کردن آدما به گونه ی مطلوب سازمان بوده که خود کنترل اصلا اخلاقی نیست ولی به نظر من لازمه ی پیشرفت بوده و اگه این اتفاق نیفتاده بود هرج و مرج به وجود می اومد.

    پاسخ
  • اردیبهشت ۹, ۱۳۹۶ در ۱۱:۲۸ ق.ظ
    پیوند یکتا

    سلام
    خیلی وقت پیش در جایی خوانده بودم که بیائید فرض کنیم، هیتلر در جنگ دوم بین الملل پیروز شده بود و دنیا فتح کرده بود، حالا چه اتفاقی افتاده بود و از جنگ برای من و شما چه تفکری به ارث رسیده بود، اصلاً نگاه ما به جنگ جهانی با تمام کشته‌هایش شبیه یک افتخارآفرینی بزرگ نبود (این نگاه مثبت به جنگ رو خودمون هم داریم، نمونه ی بارزش برای من، حمله نادر به هند است، ما با افتخار از نادر یاد می کنیم و چرا؟) نه تنها نگاه ما به جنگ جهانی این نبود، نگاه ما به خودمان و دنیایمان هم این نبود و حالا تفکرات ما نتیجه پیروزی کدام تفکر در کدام جنگ است؟

    پاسخ

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *