آیا خرید کردن از فروشگاه‌های بزرگ اخلاقی‌ست؟

آیا خرید کردن از فروشگاه‌های بزرگ اخلاقی‌ست؟

تازگی‌ها یکی از این فروشگاه‌های بزرگ (هایپرمارکت) نزدیک خونمون باز شده. تقریبا هرچیزی هم توش پیدا میشه. از گوشت و لبنیات گرفته تا نون تازه و غذای خونگی که همونجا پخته میشه. فقط هم محصولات خوردنی نیست. آرایشی، بهداشتی، ابزارآلات و خلاصه هرچیزی که فکر کردن ممکنه خریداری داشته باشه رو تو فروشگاه گذاشتن.

اغلب محصولات هم یک مقداری تخفیف دارن. بعضی محصولات کمتر شناخته شده تخفیفِ بالایِ تا ۴۰ و ۵۰ درصد و باقی محصولات هم حداقل ۵ درصد تخفیف عایدشون شده.

یکی دوباری که به فروشگاه سر زدم دچار یک دوگانگی شدم.

از طرفی خیلی خوبه که تقریبا هر چیزی رو که میخوام یکجا در اختیارم هست. و معمولا هم با قیمتی پایین‌تر از مغازه‌های معمولی. به خصوص که کسی هم کاری به کارم نداره و فرصت دارم هرچقدر میخوام روی محصولات رو بخونم و با هم مقایسشون کنم. هر چند باری هم که نظرم رو عوض کنم کسی نیست که اخم و غرولند کنه.

به دلیل فروش بالا چنین فروشگاه‌هایی تنوع محصولات خیلی بالایی دارن و شانس اینکه یک محصول نایاب رو توی مغازه سر کوچه پیدا کنم به مراتب کمتره تا یک هایپر مارکت. بعلاوه حق انتخاب خیلی بیشتره و ناچار نیستم تنها بین یک یا دو برند خاص که صاحب مغازه ترجیح میده یا سود بیشتری براش داره انتخاب کنم.

تجربه خرید هم لذت بخش‌تره. آدم‌های خندون و خوش اخلاقی اونجا هستن که کمک میکنن که چیزی که میخوام رو پیدا کنم و برای اینکه ازشون خرید میکنم ازم تشکر میکنن.

از طرف دیگه میدونم که سود چنین فروشگاه‌های بزرگی توی جیب یک یا چند سرمایه‌دار بزرگ میره. وقتی از فروشگاه‌های کوچیک خرید میکنیم پولمون با یک تعادل مناسب تری توی جامعه پخش میشه اما وقتی سراغ این فروشگاه‌های بزرگ میریم سود نهایی به جیب تعداد خیلی کمی از افراد میره که عموما هم به صورت سرمایه‌گذاری به جامعه برنمیگرده. بخصوص که بسیاری از فروشگاه‌هایی که چند سال اخیر و به سبک فروشگاه‌های خارجی توی ایران دایر شدن سرمایه‌گذار خارجی دارن.

ضمن اینکه وجود این فروشگاه‌های بزرگ به ضعیف‌تر شدن فروشگاه‌های کوچیک منجر میشه. وقتی فروش مغازه‌ها کم بشه ناچار میشن بیشتر جنس‌هایی رو بیارن که اطمینان بیشتری از فروششون دارن که منجر به تنوع کم محصولات و کم اقبالی بیشتر خریدار میشه. و این چرخه ادامه پیدا میکنه تا فروشگاه‌های کوچیک‌تر از بین برن.

شاید این فکر پیش بیاد که خب این فروشگاه‌های بزرگ نیروی انسانی دارن و ایجاد شغل میکنن. اما کارمندهای بنگاه‌های بزرگ (حالا نه لزوما فروشگاه‌ها) چیزی از سودهای هنگفت عایدشون نمیشه. اون شرکت‌های نو اندیشی هم که با پخش سهام کارمندها رو در سود شرکت سهیم میکنن (که البته شامل حال هایپر مارکت‌ها نمیشه) به منظور افزایش بهره‌وری و بیشتر کار کشیدن از نیروی انسانی این کارو میکنن و این سهام نسبت به سود اصلی شرکت مقدار قابل توجهی نیست.

با وجود این مسائل برای من این سوال پیش میاد که خرید از این فروشگاه‌ها کار درستی هست یا نه؟

تحلیل‌هایی هست که میگه در نهایت تمرکز سرمایه توی بنگاه‌های بزرگ به نابرابری اجتماعی دامن میزنه. این مساله به خصوص توی ایران که سیستم خاصی برای کنترل سرمایه‌داری نداره بیشتر آسیب رسان خواهد بود.

از سوی دیگه تا به امروز شاید ما بیشتر با خوبی‌ها و فواید این نوع از سرمایه‌داری آشنا شدیم. اسنپ باعث شده ارزون‌تر و سریعتر جابجا شیم. دیجی‌کالا باعث شده راحت‌تر و مطمئن‌تر خرید کنیم و هایپرمارکت‌ها هم در نوع خودشون تجربه خرید رو برای ما بهتر و لذت بخش‌تر کردن.

اما جدایِ از بحث اخلاقی، آیا ممکنه این شیوه در آینده منجر به افزایش بیش از حد فاصله طبقاتی در جامعه بشه؟

برای من خیلی دور از ذهن نیست که ما همه تبدیل به کارگرهای بنگاه‌های بزرگ بشیم که زندگیمون شامل کار کردن توی یکی ازین بنگاه‌ها و کسب درآمد و سپس خرج کردن این درآمد داخل همون سیستم بشه. البته شاید این شیوه از زندگی برای کسی که تنها هدفش تامین نیازها و تولید مثل باشه چندان هم بد نباشه.

نظر شخصی من اینه که حتی اگر این تغییر شیوه زندگی رو بخشی از یک رویه جهانی و گریز ناپذیر می‌بینیم (که باز به نظرم غلطه این نگاه) ولی حداقل بیایم و از تجربه‌های کشورهای توسعه یافته استفاده کنیم و به شکل درستش توی این مسیر حرکت کنیم. اگر درآمد یک بنگاه به صورت نمایی در حال رشده بایستی مالیاتی که پرداخت میکنه هم با همین سرعت افزایش پیدا کنه و در نهایت این مالیات به شکل درستی هزینه بشه که حداقل قشرهای ضعیف صدمه کمتری ببینن.

نباید فراموش کرد که در نتیجه این تغییرات قشر ضعیف هست که بیشترین ضربه رو متحمل میشه. شاید در نهایت مغازه‌دار سابق به شکل دیگه بتونه به زندگیش ادامه بده ولی اون خانواده‌ای که به زور نسیه گرفتن از اون مغازه زندگیش رو میگذروند هرگز نمیتونه خودش رو با شرایط جدید تطبیق بده.

مرز اخلاق کجاست؟

مرز اخلاق کجاست؟

اگر از دنبال‌کننده‌های حرفه‌ای سینما باشی بعد از چند سال که لیست فیلم‌های درجه یک ته کشید به یک پوچی تو زندگی میرسید! دیگه لذتت میشه دوباره دیدنِ فیلم‌هایی که قبلا دیدی.

قبول دارم که خیلی از فیلم‌ها ارزشِ چندبار دیدن دارن، یا حتی تو دفعاتِ بعدیه که خیلی مفاهیمِ پشتشون رو متوجه میشی. ولی اکثرا لذتی که تویِ اولین بار نگاه کردنِ یک شاهکار هست دفعات بعدی تکرار نمیشه.

بخصوص بعد از یه مدت استانداردهایِ آدم هم بالا میره. و دیگه از هر فیلمی لذت نمی‌بره. خیلی از فیلم‌ها هستن از الگوهای یکسان برایِ ساختشون استفاده می‌شه. برای همین ده دقیقه از فیلم رو که ببینی بقیه‌اش رو هم میتونی حدس بزنی!

منم نه اینکه مخاطبِ حرفه‌ای باشم، ولی فیلم زیاد نگاه می‌کنم. برایِ همین چند سالی هست که کمتر پیش میاد فیلمی ببینم که مدت‌ها ذهنم رو درگیر کنه.

اما چند وقت پیش یک فیلمی دیدم که تا یک هفته بعد هم داشتم تویِ ذهنم مرورش می‌کردم. همه‌اش از خودم می‌پرسیدم که چی شد که زودتر ندیدم این فیلم رو!

Nightcrawler

اسم فیلم Nightcrawler هست. با بازیِ بی‌نهایت خوبِ Jake Gyllenhaal در نقشِ لوئیس بلوم یا لو.

کارگردانِ فیلم Dan Gilroy هست که این اولین فیلمی هست که کارگردانی کرده و تا قبل از این به عنوانِ نویسنده فعال بوده. Nightcrawler رو هم خودش نویسندگی کرده.

Nightcrawler یک فیلمِ درام  و هیجان انگیزه که لو ضد قهرمانِ این فیلم هست. ولی لو یک فرقی با ضدقهرمان‌هایی که عموما می‌شناسیم داره.

لو مثل خودِ ماست. واقعیت اینه که همه ما یک لوئیس بلوم درونمون داریم. که وقتی خیلی دنبالِ یک چیز هستیم اجازه میدیم این نیمه تاریک کنترلمون رو به دست بگیره.

یک مستندی هست به اسمِ “تهران از چه می‌هراسد؟” با دوربین میره سراغِ مردم و ازشون می‌پرسه که از چی بیشتر از همه می‌ترسن. نزدیک‌ترین جواب به چیزی که من تویِ ذهن دارم رو یک پسر جوون میگه. البته من یک مقدار تغییر میدم این جواب رو تا به چیزی که تویِ ذهنِ خودم هست نزدیک کنم.

من بیشتر از همه از انسان‌ها می‌ترسم. وقتی می‌دونم اون چیزی که تویِ ذهنِ من هست، توی ذهن اونا هم می‌گذره.

این مفهوم خیلی نزدیک به این فیلم هست. بعید میدونم کسی فیلم رو ببینه و از لو متنفر بشه. برعکس عمدتا دوستش هم داریم. شاید چیزی که باعث شه ما از لو خوشمون بیاد اینه که بهش حق می‌دیم. چون باهاش همزاد پنداری می‌کنیم. حتی شاید بعضی وقتها خودمون رو جاش قرار بدیم و تصور کنیم اگه ما بودیم چی‌کار می‌کردیم.

و واقعیت اینه که این چیزیه که تویِ همه ما وجود داره. اکثر آدم‌ها برایِ منافعشون حاضر به انجام خیلی کارها هستن. مثلِ خود ما. و شاید بیشترین دلیلی که باید از آدم‌ها ترسید اینه که اونا هم مثلِ ما هستن!

بازی Jake Gyllenhaal تویِ فیلم جایِ حرف باقی نذاشته. انقدر خوب شخصیت لوئیس رو هضم کرده که شما یک لحظه هم طولِ فیلم احساس نمی‌کنید دارید فیلم می‌بینید. با وجود اینکه نوعِ شخصیت پردازی سیاه هست و سعی داره ضدقهرمان بودنه لوئیس رو به نمایش بذاره، اما جیک تونسته به اون یک هویت کاملا انسانی، مثلِ همه ما بده. به نظرم Jake Gyllenhaal لیاقتش رو داشت که جزء نامزدهایِ اسکار می‌بود. فیلم نامزدی و جایزه کم نداره ولی بیشترشون برای نمایشنامه فیلم هستن. تویِ اسکار هم باز نمایشنامه فیلم بود که موردِ توجه قرار گرفت ولی در نهایت Birdman جایزه رو برد.

Nightcrawler یا شبگرد بسیاری از معیارهای اخلاقی رو به چالش میکشه. لوئیس فردی باهوش و سخت‌کوش که به قولِ خودش خیلی سریع هم یاد می‌گیره، یاد گرفته برایِ رسیدن به خواسته‌هاش از آدم‌ها به چه شکل استفاده کنه. روش‌هایی که برایِ مذاکره با آدم‌ها داره که به هیچ‌وجه اخلاقی نیست، اما ما هم همیشه ازشون استفاده می‌کنیم.

کلا به نظر من فیلم داره نشون میده همه ما تویِ شرایط چجوری هدفمون اولویت اول زندگیمونه و نه اخلاقیات. اخلاق‌گرایی رو جایی که منافع اساسی زندگیمون درگیر باشه میتونیم کنار بذاریم و بعدا فکری هم به حالِ وجدانمون (اگه داشته باشیم!) می‌کنیم.

When I was a kid I used to pray every night for a new bicycle. Then I realised that the Lord doesn’t work that way so I stole one and asked Him to forgive me.

– Emo Philips