مرز اخلاق کجاست؟

مرز اخلاق کجاست؟

اگر از دنبال‌کننده‌های حرفه‌ای سینما باشی بعد از چند سال که لیست فیلم‌های درجه یک ته کشید به یک پوچی تو زندگی میرسید! دیگه لذتت میشه دوباره دیدنِ فیلم‌هایی که قبلا دیدی.

قبول دارم که خیلی از فیلم‌ها ارزشِ چندبار دیدن دارن، یا حتی تو دفعاتِ بعدیه که خیلی مفاهیمِ پشتشون رو متوجه میشی. ولی اکثرا لذتی که تویِ اولین بار نگاه کردنِ یک شاهکار هست دفعات بعدی تکرار نمیشه.

بخصوص بعد از یه مدت استانداردهایِ آدم هم بالا میره. و دیگه از هر فیلمی لذت نمی‌بره. خیلی از فیلم‌ها هستن از الگوهای یکسان برایِ ساختشون استفاده می‌شه. برای همین ده دقیقه از فیلم رو که ببینی بقیه‌اش رو هم میتونی حدس بزنی!

منم نه اینکه مخاطبِ حرفه‌ای باشم، ولی فیلم زیاد نگاه می‌کنم. برایِ همین چند سالی هست که کمتر پیش میاد فیلمی ببینم که مدت‌ها ذهنم رو درگیر کنه.

اما چند وقت پیش یک فیلمی دیدم که تا یک هفته بعد هم داشتم تویِ ذهنم مرورش می‌کردم. همه‌اش از خودم می‌پرسیدم که چی شد که زودتر ندیدم این فیلم رو!

Nightcrawler

اسم فیلم Nightcrawler هست. با بازیِ بی‌نهایت خوبِ Jake Gyllenhaal در نقشِ لوئیس بلوم یا لو.

کارگردانِ فیلم Dan Gilroy هست که این اولین فیلمی هست که کارگردانی کرده و تا قبل از این به عنوانِ نویسنده فعال بوده. Nightcrawler رو هم خودش نویسندگی کرده.

Nightcrawler یک فیلمِ درام  و هیجان انگیزه که لو ضد قهرمانِ این فیلم هست. ولی لو یک فرقی با ضدقهرمان‌هایی که عموما می‌شناسیم داره.

لو مثل خودِ ماست. واقعیت اینه که همه ما یک لوئیس بلوم درونمون داریم. که وقتی خیلی دنبالِ یک چیز هستیم اجازه میدیم این نیمه تاریک کنترلمون رو به دست بگیره.

یک مستندی هست به اسمِ “تهران از چه می‌هراسد؟” با دوربین میره سراغِ مردم و ازشون می‌پرسه که از چی بیشتر از همه می‌ترسن. نزدیک‌ترین جواب به چیزی که من تویِ ذهن دارم رو یک پسر جوون میگه. البته من یک مقدار تغییر میدم این جواب رو تا به چیزی که تویِ ذهنِ خودم هست نزدیک کنم.

من بیشتر از همه از انسان‌ها می‌ترسم. وقتی می‌دونم اون چیزی که تویِ ذهنِ من هست، توی ذهن اونا هم می‌گذره.

این مفهوم خیلی نزدیک به این فیلم هست. بعید میدونم کسی فیلم رو ببینه و از لو متنفر بشه. برعکس عمدتا دوستش هم داریم. شاید چیزی که باعث شه ما از لو خوشمون بیاد اینه که بهش حق می‌دیم. چون باهاش همزاد پنداری می‌کنیم. حتی شاید بعضی وقتها خودمون رو جاش قرار بدیم و تصور کنیم اگه ما بودیم چی‌کار می‌کردیم.

و واقعیت اینه که این چیزیه که تویِ همه ما وجود داره. اکثر آدم‌ها برایِ منافعشون حاضر به انجام خیلی کارها هستن. مثلِ خود ما. و شاید بیشترین دلیلی که باید از آدم‌ها ترسید اینه که اونا هم مثلِ ما هستن!

بازی Jake Gyllenhaal تویِ فیلم جایِ حرف باقی نذاشته. انقدر خوب شخصیت لوئیس رو هضم کرده که شما یک لحظه هم طولِ فیلم احساس نمی‌کنید دارید فیلم می‌بینید. با وجود اینکه نوعِ شخصیت پردازی سیاه هست و سعی داره ضدقهرمان بودنه لوئیس رو به نمایش بذاره، اما جیک تونسته به اون یک هویت کاملا انسانی، مثلِ همه ما بده. به نظرم Jake Gyllenhaal لیاقتش رو داشت که جزء نامزدهایِ اسکار می‌بود. فیلم نامزدی و جایزه کم نداره ولی بیشترشون برای نمایشنامه فیلم هستن. تویِ اسکار هم باز نمایشنامه فیلم بود که موردِ توجه قرار گرفت ولی در نهایت Birdman جایزه رو برد.

Nightcrawler یا شبگرد بسیاری از معیارهای اخلاقی رو به چالش میکشه. لوئیس فردی باهوش و سخت‌کوش که به قولِ خودش خیلی سریع هم یاد می‌گیره، یاد گرفته برایِ رسیدن به خواسته‌هاش از آدم‌ها به چه شکل استفاده کنه. روش‌هایی که برایِ مذاکره با آدم‌ها داره که به هیچ‌وجه اخلاقی نیست، اما ما هم همیشه ازشون استفاده می‌کنیم.

کلا به نظر من فیلم داره نشون میده همه ما تویِ شرایط چجوری هدفمون اولویت اول زندگیمونه و نه اخلاقیات. اخلاق‌گرایی رو جایی که منافع اساسی زندگیمون درگیر باشه میتونیم کنار بذاریم و بعدا فکری هم به حالِ وجدانمون (اگه داشته باشیم!) می‌کنیم.

When I was a kid I used to pray every night for a new bicycle. Then I realised that the Lord doesn’t work that way so I stole one and asked Him to forgive me.

– Emo Philips